Hai unha avoa ou un avó nos afectos de toda a xente, como hai unha familia, fonte das emocións máis marcantes e, por iso, lugar de conflitos e distanciamentos, máis ou menos profundos.
Así, dous irmáns, Mafalda e Diego, despois de moito tempo sen contacto coa avoa Pilar, fican abalados cando o seu testamenteiro os chama para recibiren a herdanza dela. É unha casa de campo en Ponte de Lima (norte de Portugal) e algún diñeiro, mais cunha indicación chocante: eses cartos deben ser destinados a contaren unha historia que perpetúe a memoria familiar, unha vez que Mafalda, como a avoa, foi sempre unha grande contadora de historias. É motivo con longa tradición: as mulleres como portadoras da memoria.
A Mafalda vai un paso mais alén e decide facer a tal narración en forma de filme. Ora, ese designio, para poder ser cumprido, vai obrigar os irmáns a reformular a súa vida, en parcería co namorado da Mafalda, Ricardo, ao mesmo tempo que pugnan, na Galiza e Portugal, para contornaren os inmensos obstáculos que a produción cinematográfica levanta a outsiders coma eles.
Unha relación entre irmáns como non lembramos na historia do cinema
Para a Mafalda e o Diego, no proceso de tentaren ser fieis á vontade da Pilar, non se trata apenas de curar a ferida que abriu a ruptura familiar acontecida após a morte accidental do pai deles; trátase, sobre todo, de reencontrar as memorias da avoa perdidas e agora recobradas a través da personaxe de Domingos Martíns –amigo da Pilar secretamente namorado dela– e así dar a esta a única posíbel permanencia, facela vir á vida de Mafalda e Diego.
Este filme trata dos múltiplos camiños do amor, o amor dos que nos precederon e nos deron a vida, o amor dos irmáns, o amor dos amantes e como todos eles configuran, a través da familia, a base e o principio de calquera comunidade. De aí a inmensa significación que a casa da avoa adquire para eles, até o punto de se prenderen con ela e a faceren súa, como desexaba a Pilar.
Amor, identidade, memoria
Ora, alén de ser un canto á familia, A avoa e o amor é tamén un canto á fraternidade entre o norte de Portugal e a Galiza, porque o o percurso das nosas personaxes suscita as cuestións da identidade, tanto individual como colectiva, da lingua e da memoria, tanto persoal como social. No filme é citado un verso de Sophia de Mello Breyner Andresen que o expresa moito ben: “outros amarán as cousas que eu amei”, aquilo que nos transmiten os nosos antecesores, unha casa, unha terra cun enorme poder de atracción, unha lingua, unha cultura e, tamén, o irresistíbel encanto das pequenas diferenzas que enriquecen a nosa identidade, como, aquí, a relación con Portugal, tan predicada como pouco cultivada.
Unha narración áxil e luminosa
Para dar forma a esta comedia dramática, era indispensábel un elenco capaz de tornar as personaxes en seres vivos e coubo ao realizador, Raúl Veiga, dirixilos de modo que o filme se tornase unha experiencia cativante para o público. Contamos así con excelentes actores portugueses e galegos: Francisca Sobrinho (“Mafalda”), Tiago Araújo (“Diego”), Xosé Barato (“Ricardo”), António Capelo (“Domingos Martíns”), María Barcala, Artur Trillo, Isabel Vallejo, João Cardoso, Manu Fernández ou Elena Seijo. No equipo técnico debemos salientar, ao pé das xefaturas de equipo portuguesas com destaque para a música do Paulo Pires, os nomes de dous colaboradores habituais do realizador: Juan Carlos Gómez, na dirección de fotografía (máis de uma centena de créditos na IMDB), e Guillermo Represa na montaxe.
As cores dos escenarios (responsabilidade de Jorge Lourenço) e o gardarroupa (de Ana Isabel Nogueira) fan sentir intensamente a presenza do outono e a belísima Ponte de Lima e, no xeral, a paisaxe miñota é o pano de fondo sobre o cal Mafalda, Diego e Ricardo, so o ollar benévolo de Domingos Martíns, encontran os camiños da súa liberdade, nunha narración áxil e luminosa, que desemboca nun final sorprendente.
